{"id":2653,"date":"2026-08-25T10:58:40","date_gmt":"2026-08-25T08:58:40","guid":{"rendered":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/?p=2653"},"modified":"2026-08-25T10:58:40","modified_gmt":"2026-08-25T08:58:40","slug":"nie-zyje-helena-lazarowicz-dzialaczka-opozycji-wydawca-i-czlonkini-dolnoslaskiego-sdp","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/2026\/08\/25\/nie-zyje-helena-lazarowicz-dzialaczka-opozycji-wydawca-i-czlonkini-dolnoslaskiego-sdp\/","title":{"rendered":"Nie \u017cyje Helena Lazarowicz. Dzia\u0142aczka opozycji, wydawca i cz\u0142onkini dolno\u015bl\u0105skiego SDP"},"content":{"rendered":"

\u017byciorys Heleny Lazarowicz przez blisko p\u00f3\u0142 wieku pozostawa\u0142 zwi\u0105zany ze s\u0142owem drukowanym. Najpierw by\u0142y ulotki i wydawnictwa drugiego obiegu, p\u00f3\u017aniej podziemna prasa \u201eSolidarno\u015bci\u201d i \u201eSolidarno\u015bci Walcz\u0105cej\u201d, a w wolnej Polsce \u2013 w\u0142asne wydawnictwo. W ostatnich latach nale\u017ca\u0142a r\u00f3wnie\u017c do Oddzia\u0142u Dolno\u015bl\u0105skiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w Konkurs Dziennikarski im. Romualda Lazarowicza, upami\u0119tniaj\u0105cy jej zmar\u0142ego w 2019 roku m\u0119\u017ca.<\/strong><\/p>\n

Helena Lazarowicz urodzi\u0142a si\u0119 24 maja 1956 roku w Raciborzu. Uko\u0144czy\u0142a Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ce Carolinum w Nysie, a w latach 1976\u20131978 studiowa\u0142a bibliotekoznawstwo na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim. Pracowa\u0142a p\u00f3\u017aniej m.in. jako nauczycielka w Szkole Podstawowej nr 9 we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n

Pierwszy czynny epizod jej dzia\u0142alno\u015bci opozycyjnej mia\u0142 miejsce ju\u017c w 1978 roku. Mieszkaj\u0105c w akademiku \u201eDwudziestolatka\u201d, wywiesi\u0142a na tablicy og\u0142osze\u0144 ulotk\u0119 Studenckiego Komitetu Solidarno\u015bci. Zosta\u0142a przy tym zauwa\u017cona przez przedstawiciela rady mieszka\u0144c\u00f3w. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 kilkunastominutow\u0105 pogoni\u0105 po korytarzach akademika, a jeszcze tej samej nocy rada zebra\u0142a si\u0119 w trybie pilnym w zwi\u0105zku z zaistnia\u0142ym \u201ezagro\u017ceniem\u201d.<\/p>\n

Droga Heleny Lazarowicz do \u015brodowiska antykomunistycznego nie by\u0142a jednak oczywista. Wychowa\u0142a si\u0119 w domu zwi\u0105zanym z \u00f3wczesnym systemem \u2013 jej ojciec by\u0142 pierwszym sekretarzem powiatowej organizacji partyjnej. Wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem okaza\u0142o si\u0119 wspomnienie z 1968 roku. Jako dwunastoletnia dziewczynka w Nysie obserwowa\u0142a z balkonu polskich \u017co\u0142nierzy jad\u0105cych do Czechos\u0142owacji i rado\u015bnie im macha\u0142a. Kiedy z czasem zrozumia\u0142a znaczenie interwencji wojsk Uk\u0142adu Warszawskiego, obraz ten sta\u0142 si\u0119 dla niej \u201ezadr\u0105\u201d. Sama przyznawa\u0142a p\u00f3\u017aniej, \u017ce w jej zaanga\u017cowaniu opozycyjnym by\u0142a r\u00f3wnie\u017c ch\u0119\u0107 \u201eodkupienia pewnej winy\u201d.<\/p>\n

W 1979 roku Helena Lazarowicz zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z \u201eBiuletynem Dolno\u015bl\u0105skim\u201d, jednym z najwa\u017cniejszych niezale\u017cnych pism wroc\u0142awskiej opozycji.<\/p>\n

Mieszkanie Heleny i Romualda Lazarowicz\u00f3w pocz\u0105tkowo mia\u0142o pos\u0142u\u017cy\u0107 drukarzom tylko do doko\u0144czenia jednego nak\u0142adu. Dotychczasowe miejsce druku trzeba by\u0142o nagle opu\u015bci\u0107, dlatego cz\u0119\u015b\u0107 sprz\u0119tu przeniesiono do ich kuchni. Prowizoryczne rozwi\u0105zanie okaza\u0142o si\u0119 na tyle skuteczne, \u017ce drukowano tam kolejne numery \u201eBiuletynu Dolno\u015bl\u0105skiego\u201d.<\/p>\n

Helena Lazarowicz zajmowa\u0142a si\u0119 korekt\u0105 tekst\u00f3w, przepisywaniem ich na matryce i sk\u0142adaniem gotowych arkuszy. W mieszkaniu odbywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c narady redakcyjne. W praktyce wykonywano tam niemal ca\u0142y proces przygotowania kolejnego numeru \u2013 od pracy z tekstem po druk i z\u0142o\u017cenie gotowego pisma.<\/p>\n

Sama swoj\u0105 rol\u0119 okre\u015bla\u0142a skromnie, podkre\u015blaj\u0105c przede wszystkim techniczny charakter wykonywanej pracy. Jednocze\u015bnie trafnie zauwa\u017ca\u0142a: \u201ebeze mnie i bez moich kole\u017canek nie by\u0142oby tego pisma\u201d.<\/p>\n

By\u0142a to praca \u017cmudna i wymagaj\u0105ca fizycznie. R\u0119czny druk oznacza\u0142 wykonywanie przez wiele godzin tysi\u0119cy tych samych ruch\u00f3w. Farba drukarska zostawa\u0142a na d\u0142oniach, ubraniach, a nawet ksi\u0105\u017ckach znajduj\u0105cych si\u0119 w mieszkaniu. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich Helena Lazarowicz zachowa\u0142a p\u00f3\u017aniej jako pami\u0105tki tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n

W 1980 roku dzia\u0142a\u0142a r\u00f3wnie\u017c w Obywatelskim Komitecie Wyborc\u00f3w we Wroc\u0142awiu, organizuj\u0105cym bojkot wybor\u00f3w do Sejmu PRL i rad narodowych.<\/p>\n

Jeszcze przed rozpocz\u0119ciem strajk\u00f3w we Wroc\u0142awiu Helena i Romuald Lazarowiczowie pojechali do Tr\u00f3jmiasta. Wie\u017ali pieni\u0105dze zebrane na pomoc protestuj\u0105cym robotnikom oraz du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 wydawnictw drugiego obiegu. Dotarli m.in. do strajkuj\u0105cych stoczniowc\u00f3w.<\/p>\n

Po powstaniu NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Helena Lazarowicz rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 w ma\u0142ej poligrafii Mi\u0119dzyzak\u0142adowego Komitetu Za\u0142o\u017cycielskiego we Wroc\u0142awiu, a nast\u0119pnie Zarz\u0105du Regionu Dolny \u015al\u0105sk. Zajmowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kolporta\u017cem niezale\u017cnych publikacji, przede wszystkim ksi\u0105\u017cek Niezale\u017cnej Oficyny Wydawniczej NOWA.<\/p>\n

Okres legalnego dzia\u0142ania \u201eSolidarno\u015bci\u201d trwa\u0142 niewiele ponad rok. Po wprowadzeniu stanu wojennego do\u015bwiadczenia zdobyte przy niezale\u017cnej poligrafii ponownie okaza\u0142y si\u0119 potrzebne.<\/p>\n

Ju\u017c 13 grudnia 1981 roku Helena i Romuald Lazarowiczowie w\u0142\u0105czyli si\u0119 w organizowanie podziemnego obiegu informacji. Oko\u0142o po\u0142udnia znale\u017ali si\u0119 w mieszkaniu Hanny \u0141ukowskiej, gdzie zacz\u0119li zbiera\u0107 si\u0119 dzia\u0142acze, kt\u00f3rzy unikn\u0119li zatrzymania.<\/p>\n

Zadania rozdzielono \u2013 jak po latach okre\u015bli\u0142a to Helena Lazarowicz \u2013 \u201ejak w wojsku\u201d. Romuald otrzyma\u0142 zadanie przygotowania pisma \u201eZ Dnia na Dzie\u0144\u201d, Helena znalaz\u0142a si\u0119 natomiast w ekipie odpowiedzialnej za jego techniczne przygotowanie.<\/p>\n

\u201eZ Dnia na Dzie\u0144\u201d sta\u0142o si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych pism podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d na Dolnym \u015al\u0105sku. Helena Lazarowicz pracowa\u0142a przy nim jako redaktorka, maszynistka i sk\u0142adaczka. W warunkach ca\u0142kowitej kontroli oficjalnych medi\u00f3w przez w\u0142adze PRL pismo przekazywa\u0142o informacje o sytuacji w regionie, dzia\u0142alno\u015bci podziemia i represjach.<\/p>\n

Wiosn\u0105 1982 roku Lazarowiczowie zaanga\u017cowali si\u0119 w powstaj\u0105c\u0105 \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105c\u0105\u201d. Od czerwca Helena dzia\u0142a\u0142a w organizacji i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a tak\u017ce z podziemnym Radiem Solidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca. Przez wiele miesi\u0119cy pozostawa\u0142a w ukryciu.<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicza towarzyszy\u0142a jej przez kolejne lata. Zmienia\u0142y si\u0119 jedynie warunki i technika \u2013 r\u0119cznie przygotowywane matryce z czasem ust\u0119powa\u0142y coraz nowocze\u015bniejszym metodom sk\u0142adu. Pod koniec lat 80. zar\u00f3wno \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca\u201d, jak i \u201eBiuletyn Dolno\u015bl\u0105ski\u201d korzysta\u0142y ju\u017c z komputer\u00f3w.<\/p>\n

Rok 1989 nie zako\u0144czy\u0142 zwi\u0105zku Heleny Lazarowicz ze s\u0142owem drukowanym. Zmieni\u0142y si\u0119 natomiast warunki, w kt\u00f3rych mog\u0142a pracowa\u0107. By\u0142a cz\u0142onkiem zarz\u0105du Stowarzyszenia Inicjatyw Polsko-Niemieckich, pracowa\u0142a w ksi\u0119garni Ossolineum we Wroc\u0142awiu, a w 1995 roku wraz z Romualdem Lazarowiczem stworzy\u0142a Wydawnictwo Lena.<\/p>\n

Do\u015bwiadczenie zdobywane przez lata w drugim obiegu znalaz\u0142o w ten spos\u00f3b naturaln\u0105 kontynuacj\u0119. Wydawnictwo zajmowa\u0142o si\u0119 w\u0142asnymi publikacjami, ale tak\u017ce kompleksowym przygotowywaniem ksi\u0105\u017cek dla innych autor\u00f3w i oficyn \u2013 redakcj\u0105 i korekt\u0105 tekst\u00f3w, sk\u0142adem, projektowaniem ok\u0142adek oraz przygotowaniem materia\u0142\u00f3w do druku. Helena Lazarowicz wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c z wroc\u0142awskim Wydawnictwem Wektory.<\/p>\n

Jedn\u0105 z wa\u017cniejszych publikacji Leny by\u0142a wydana w 2008 roku ksi\u0105\u017cka Grzegorza Eberhardta \u201ePisarz dla doros\u0142ych. Opowie\u015b\u0107 o J\u00f3zefie Mackiewiczu\u201d, kt\u00f3ra zosta\u0142a p\u00f3\u017aniej wyr\u00f3\u017cniona w Nagrodzie Literackiej im. J\u00f3zefa Mackiewicza.<\/p>\n

Helena Lazarowicz by\u0142a cz\u0142onkini\u0105 Oddzia\u0142u Dolno\u015bl\u0105skiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Pozostawa\u0142a r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowana w zachowanie pami\u0119ci o Romualdzie Lazarowiczu \u2013 dziennikarzu, dzia\u0142aczu opozycji antykomunistycznej i wydawcy, kt\u00f3ry zmar\u0142 w 2019 roku.<\/p>\n

Jego imi\u0119 nosi organizowany przez Oddzia\u0142 Dolno\u015bl\u0105ski SDP konkurs dziennikarski. Helena Lazarowicz by\u0142a cz\u0142onkini\u0105 kapitu\u0142y konkursu i uczestniczy\u0142a w kolejnych jego edycjach.<\/p>\n

Romuald Lazarowicz by\u0142 dla niej nie tylko m\u0119\u017cem i wsp\u00f3\u0142pracownikiem przez dziesi\u0119ciolecia wsp\u00f3lnej dzia\u0142alno\u015bci. Poznali si\u0119 jeszcze na studiach bibliotekoznawczych. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od studenckiej znajomo\u015bci, a jednym z pierwszych powod\u00f3w fascynacji przysz\u0142ym m\u0119\u017cem by\u0142o jego poczucie humoru. Po jego \u015bmierci przyznawa\u0142a, \u017ce w\u0142a\u015bnie \u015bmiechu i jego umiej\u0119tno\u015bci dostrzegania humoru w codziennych sytuacjach brakowa\u0142o jej szczeg\u00f3lnie.<\/p>\n

Konkurs nosz\u0105cy imi\u0119 Romualda Lazarowicza sta\u0142 si\u0119 jednym ze sposob\u00f3w zachowania pami\u0119ci o jego dziennikarskim dorobku. Jak podkre\u015blaj\u0105 organizatorzy, jego patron by\u0142 cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry \u201emia\u0142 pi\u00f3ro, mia\u0142 wiedz\u0119 i mia\u0142 kr\u0119gos\u0142up\u201d. Helena Lazarowicz od 2010 roku nale\u017ca\u0142a r\u00f3wnie\u017c do Stowarzyszenia Solidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca.<\/p>\n

Za dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105 zosta\u0142a uhonorowana wysokimi odznaczeniami pa\u0144stwowymi. W 2007 roku otrzyma\u0142a Krzy\u017c Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, a w 2016 roku Krzy\u017c Wolno\u015bci i Solidarno\u015bci.<\/p>\n

Odesz\u0142a osoba, kt\u00f3rej biografia obejmuje niemal p\u00f3\u0142 wieku pracy ze s\u0142owem \u2013 najpierw przepisywanym na matryce i drukowanym w konspiracyjnych mieszkaniach, p\u00f3\u017aniej wydawanym ju\u017c bez cenzury we w\u0142asnej oficynie.<\/p>\n

Od pierwszej ulotki wywieszonej w akademiku, przez \u201eBiuletyn Dolno\u015bl\u0105ski\u201d, \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, \u201eZ Dnia na Dzie\u0144\u201d i \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105c\u0105\u201d, a\u017c po dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105 i dolno\u015bl\u0105skie \u015brodowisko dziennikarskie \u2013 kolejne etapy \u017cycia Heleny Lazarowicz \u0142\u0105czy\u0142o przekonanie o znaczeniu wolnego s\u0142owa.<\/p>\n

Helena Lazarowicz zmar\u0142a 24 sierpnia 2026 roku. Mia\u0142a 70 lat.<\/p>\n

Rodzinie, Bliskim i Przyjacio\u0142om \u015bp. Heleny Lazarowicz sk\u0142adamy wyrazy g\u0142\u0119bokiego wsp\u00f3\u0142czucia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017byciorys Heleny Lazarowicz przez blisko p\u00f3\u0142 wieku pozostawa\u0142 zwi\u0105zany ze s\u0142owem drukowanym. Najpierw by\u0142y ulotki i wydawnictwa drugiego obiegu, p\u00f3\u017aniej podziemna prasa \u201eSolidarno\u015bci\u201d i \u201eSolidarno\u015bci Walcz\u0105cej\u201d, a w wolnej Polsce \u2013 w\u0142asne wydawnictwo. W ostatnich latach nale\u017ca\u0142a r\u00f3wnie\u017c do Oddzia\u0142u Dolno\u015bl\u0105skiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w Konkurs Dziennikarski im. Romualda Lazarowicza, upami\u0119tniaj\u0105cy jej […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2654,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"double-sidebar","sidebar":"single-left","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"floatbottom","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_reading_time":"1","post_reading_time_wpm":"250","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"0","show_post_related":"1","show_inline_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"no-crop","single_post_gallery_size":"crop-715"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"Zmar\u0142a Helena Lazarowicz \u2013 dzia\u0142aczka opozycji antykomunistycznej, wsp\u00f3\u0142pracowniczka podziemnej prasy, wydawca i cz\u0142onkini Oddzia\u0142u Dolno\u015bl\u0105skiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Od ko\u0144ca lat 70. wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a niezale\u017cny obieg informacji na Dolnym \u015al\u0105sku, p\u00f3\u017aniej dzia\u0142a\u0142a w \u201eSolidarno\u015bci\u201d i \u201eSolidarno\u015bci Walcz\u0105cej\u201d. Po 1989 roku pozosta\u0142a zwi\u0105zana z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wydawnicz\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. Zmar\u0142a 24 sierpnia 2026 roku. Mia\u0142a 70 lat."},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[1,34],"tags":[],"coauthors":[77],"class_list":["post-2653","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiadomosci","category-wroclaw"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2653","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2653"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2653\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2655,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2653\/revisions\/2655"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2654"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2653"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2653"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2653"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=2653"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}