{"id":3298,"date":"2026-10-17T09:07:06","date_gmt":"2026-10-17T07:07:06","guid":{"rendered":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/?p=3298"},"modified":"2026-10-17T09:07:06","modified_gmt":"2026-10-17T07:07:06","slug":"49-ofiar-komunistycznego-terroru-spocznie-z-honorami-we-wroclawiu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/2026\/10\/17\/49-ofiar-komunistycznego-terroru-spocznie-z-honorami-we-wroclawiu\/","title":{"rendered":"49 ofiar komunistycznego terroru spocznie z honorami we Wroc\u0142awiu"},"content":{"rendered":"

Po dziesi\u0119cioleciach milczenia, zapomnienia i walki o przywr\u00f3cenie prawdy historycznej bohaterowie polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego doczekaj\u0105 si\u0119 godnego poch\u00f3wku. W \u015brod\u0119, 21 pa\u017adziernika, na Cmentarzu Osobowickim we Wroc\u0142awiu odb\u0119d\u0105 si\u0119 uroczysto\u015bci pogrzebowe 49 \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych, kt\u00f3rzy padli ofiar\u0105 komunistycznych represji. W wydarzeniu we\u017amie udzia\u0142 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki. Ceremonia b\u0119dzie zwie\u0144czeniem wieloletnich stara\u0144 o zachowanie pami\u0119ci o \u017bo\u0142nierzach Niez\u0142omnych oraz przywr\u00f3cenie nale\u017cnej im godno\u015bci.<\/strong><\/p>\n

Wroc\u0142aw przygotowuje si\u0119 do wydarzenia o wyj\u0105tkowym znaczeniu historycznym i patriotycznym. 21 pa\u017adziernika na Cmentarzu Osobowickim zostanie uroczy\u015bcie otwarta Kwatera Wojenna \u017bo\u0142nierzy Niez\u0142omnych. W jej obr\u0119bie spoczn\u0105 szcz\u0105tki 49 os\u00f3b zwi\u0105zanych z polskim podziemiem niepodleg\u0142o\u015bciowym, kt\u00f3re po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej pad\u0142y ofiar\u0105 komunistycznego aparatu represji.<\/p>\n

Udzia\u0142 w ceremonii zapowiedzia\u0142 prezydent RP Karol Nawrocki. Informacj\u0119 potwierdzi\u0142y zar\u00f3wno Instytut Pami\u0119ci Narodowej, jak i Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Planowane jest r\u00f3wnie\u017c wyst\u0105pienie g\u0142owy pa\u0144stwa.<\/p>\n

Uroczysto\u015bci rozpoczn\u0105 si\u0119 o godzinie 9:30 Msz\u0105 \u015awi\u0119t\u0105 w kaplicy cmentarnej, odprawion\u0105 w intencji ofiar komunistycznego re\u017cimu. O godzinie 10:30 odb\u0119dzie si\u0119 uroczysty poch\u00f3wek szcz\u0105tk\u00f3w \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych.<\/p>\n

W wydarzeniu uczestniczy\u0107 maj\u0105 przedstawiciele najwy\u017cszych w\u0142adz pa\u0144stwowych, wojska, \u015brodowisk kombatanckich i patriotycznych, a przede wszystkim rodziny ofiar, dla kt\u00f3rych b\u0119dzie to szczeg\u00f3lny moment upami\u0119tnienia najbli\u017cszych.<\/p>\n

Cmentarz Osobowicki zajmuje szczeg\u00f3lne miejsce na mapie polskiej pami\u0119ci historycznej. To tutaj, na dawnych polach wi\u0119ziennych oznaczonych numerami 81A i 120, w latach 1948\u20131956 potajemnie grzebano wi\u0119\u017ani\u00f3w zmar\u0142ych lub straconych w okresie stalinowskim.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d pochowanych znajdowali si\u0119 \u017co\u0142nierze Armii Krajowej, Zrzeszenia \u201eWolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107\u201d, Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, Narodowego Zjednoczenia Wojskowego oraz innych organizacji, kt\u00f3re nie pogodzi\u0142y si\u0119 z podporz\u0105dkowaniem Polski Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu.<\/p>\n

Dla wielu z nich koniec niemieckiej okupacji nie oznacza\u0142 odzyskania upragnionej wolno\u015bci. Zamiast tego przysz\u0142y kolejne aresztowania, brutalne przes\u0142uchania, procesy polityczne i wyroki \u015bmierci wydawane przez s\u0105dy komunistycznego pa\u0144stwa.<\/p>\n

Ich cia\u0142a trafia\u0142y na Osobowice z wroc\u0142awskich wi\u0119zie\u0144 przy ulicach Kleczkowskiej i S\u0105dowej. Poch\u00f3wki odbywa\u0142y si\u0119 najcz\u0119\u015bciej p\u00f3\u017anym wieczorem lub nad ranem, pod nadzorem uzbrojonych funkcjonariuszy. Rodzinom nie pozwalano uczestniczy\u0107 w pogrzebach, a cz\u0119sto nawet nie przekazywano informacji o \u015bmierci najbli\u017cszych.<\/p>\n

By\u0142a to kolejna forma represji \u2013 pr\u00f3ba odebrania zamordowanym nie tylko \u017cycia, lecz tak\u017ce nazwiska, grobu i miejsca w narodowej pami\u0119ci.<\/p>\n

Przez dziesi\u0119ciolecia bliscy wielu ofiar bezskutecznie poszukiwali informacji o ich losie. Nie wiedzieli, gdzie spoczywaj\u0105 ich ojcowie, m\u0119\u017cowie czy synowie. Niejednokrotnie nie mieli nawet mo\u017cliwo\u015bci zapalenia \u015bwiecy na ich mogile.<\/p>\n

Dawne kwatery wi\u0119zienne na Osobowicach okre\u015blane s\u0105 mianem \u201eWroc\u0142awskiej \u0141\u0105czki\u201d. Nazwa nawi\u0105zuje do kwatery \u201e\u0141\u201d na warszawskich Pow\u0105zkach, gdzie komunistyczne w\u0142adze r\u00f3wnie\u017c ukrywa\u0142y szcz\u0105tki zamordowanych przeciwnik\u00f3w politycznych.<\/p>\n

Wroc\u0142awskie miejsce pami\u0119ci jest jednak pod wieloma wzgl\u0119dami wyj\u0105tkowe. Jak podkre\u015blaj\u0105 historycy Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, pola 81A i 120 to jedyne zachowane do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci kwatery wi\u0119zienne tego rodzaju w Polsce. W innych miastach dawne miejsca poch\u00f3wku ofiar stalinizmu by\u0142y stopniowo likwidowane, a nast\u0119pnie przeznaczane pod kolejne groby. Prowadzi\u0142o to do zacierania \u015blad\u00f3w zbrodni oraz utrudnia\u0142o p\u00f3\u017aniejsze poszukiwania.<\/p>\n

Na Osobowicach zachowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dokumentacja cmentarna zawieraj\u0105ca dane wi\u0119\u017ani\u00f3w, daty ich \u015bmierci oraz informacje o miejscach poch\u00f3wku. Nie oznacza to, \u017ce wszystkie osoby pochowane na dawnych polach wi\u0119ziennych by\u0142y dzia\u0142aczami niepodleg\u0142o\u015bciowymi. Znajdowali si\u0119 tam tak\u017ce wi\u0119\u017aniowie kryminalni, a nawet przedstawiciele aparatu represji. Dlatego jednym z cel\u00f3w prowadzonych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie prac by\u0142o nale\u017cyte rozpoznanie poch\u00f3wk\u00f3w i wyodr\u0119bnienie miejsca przeznaczonego dla ofiar komunistycznego terroru.<\/p>\n

Zachowanie historycznych kwater umo\u017cliwi\u0142o badaczom dotarcie do szcz\u0105tk\u00f3w wielu os\u00f3b, kt\u00f3rych los przez lata pozostawa\u0142 nieznany. Nie by\u0142oby dzisiejszej \u201eWroc\u0142awskiej \u0141\u0105czki\u201d, gdyby nie odwaga i determinacja mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy jeszcze w czasach PRL podj\u0119li starania o ocalenie zapomnianych mogi\u0142.<\/p>\n

W latach 80. komunistyczne w\u0142adze rozwa\u017ca\u0142y ponowne wykorzystanie cz\u0119\u015bci dawnych p\u00f3l wi\u0119ziennych do nowych poch\u00f3wk\u00f3w. W praktyce oznacza\u0142oby to zniszczenie historycznego miejsca i utrudnienie p\u00f3\u017aniejszego odnalezienia szcz\u0105tk\u00f3w ofiar. Przeciwko takim dzia\u0142aniom wyst\u0105pili wroc\u0142awscy opozycjoni\u015bci, spo\u0142ecznicy i osoby zwi\u0105zane ze \u015brodowiskami katolickimi.<\/p>\n

Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y Irena Kluba i Danuta Skraba, zaanga\u017cowane w dokumentowanie historii kwater, organizowanie uroczysto\u015bci patriotycznych oraz przywracanie pami\u0119ci o pochowanych tam \u017co\u0142nierzach. W 1987 roku rozpocz\u0119to spo\u0142eczne prace porz\u0105dkowe na zaniedbanych polach. Usypywano symboliczne mogi\u0142y, ustawiano bia\u0142e krzy\u017ce i organizowano apele poleg\u0142ych. Dzia\u0142aniom przygl\u0105da\u0142a si\u0119 S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ra inwigilowa\u0142a i pr\u00f3bowa\u0142a zastrasza\u0107 uczestnik\u00f3w inicjatywy.<\/p>\n

Mimo represji pami\u0119\u0107 o zamordowanych przetrwa\u0142a. Przez kolejne lata Osobowice sta\u0142y si\u0119 miejscem modlitwy, patriotycznych uroczysto\u015bci i spotka\u0144 ludzi przekonanych, \u017ce wolna Polska musi pami\u0119ta\u0107 o tych, kt\u00f3rzy oddali za ni\u0105 \u017cycie. Ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 pozwoli\u0142a ocali\u0107 miejsce, kt\u00f3re dzi\u015b jest jednym z najwa\u017cniejszych \u015bwiadectw komunistycznych represji na Dolnym \u015al\u0105sku.<\/p>\n

Historia \u201eWroc\u0142awskiej \u0141\u0105czki\u201d jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 prof. Krzysztofa Szwagrzyka \u2013 historyka, kt\u00f3ry od ponad dw\u00f3ch dekad zajmuje si\u0119 poszukiwaniem i identyfikacj\u0105 ofiar komunistycznego terroru. To w\u0142a\u015bnie na Cmentarzu Osobowickim, 23 wrze\u015bnia 2003 roku, przeprowadzono jedn\u0105 z pierwszych ekshumacji w ramach zainicjowanych we Wroc\u0142awiu prac poszukiwawczych.<\/p>\n

W kolejnych latach przedsi\u0119wzi\u0119cie stopniowo si\u0119 rozwija\u0142o. Prze\u0142om przynios\u0142y badania prowadzone w latach 2011\u20132012, kiedy zesp\u00f3\u0142 kierowany przez Krzysztofa Szwagrzyka odnalaz\u0142 szcz\u0105tki 299 wi\u0119\u017ani\u00f3w straconych lub zmar\u0142ych we wroc\u0142awskich wi\u0119zieniach w okresie stalinowskim.<\/p>\n

Do\u015bwiadczenia zdobyte na Osobowicach sta\u0142y si\u0119 fundamentem p\u00f3\u017aniejszych dzia\u0142a\u0144 poszukiwawczych prowadzonych w ca\u0142ym kraju, w tym na s\u0142ynnej \u201e\u0141\u0105czce\u201d na Pow\u0105zkach Wojskowych w Warszawie. Prace we Wroc\u0142awiu pokaza\u0142y, \u017ce nawet po wielu dziesi\u0119cioleciach mo\u017cliwe jest odnajdywanie szcz\u0105tk\u00f3w, badanie okoliczno\u015bci \u015bmierci i przywracanie to\u017csamo\u015bci osobom, kt\u00f3re komunistyczny aparat represji chcia\u0142 skaza\u0107 na zapomnienie.<\/p>\n

W 2023 roku Instytut Pami\u0119ci Narodowej, we wsp\u00f3\u0142pracy z Gmin\u0105 Wroc\u0142aw oraz Dolno\u015bl\u0105skim Urz\u0119dem Wojew\u00f3dzkim, podj\u0105\u0142 kolejne dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do uporz\u0105dkowania dawnych p\u00f3l wi\u0119ziennych i utworzenia nowej kwatery wojennej. Prace ekshumacyjne prowadzone w latach 2024\u20132026 umo\u017cliwi\u0142y przygotowanie miejsca godnego poch\u00f3wku \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych.<\/p>\n

Uroczysto\u015bci na Cmentarzu Osobowickim b\u0119d\u0105 nie tylko zwie\u0144czeniem wieloletnich bada\u0144 historycznych i archeologicznych, ale r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnym wydarzeniem dla mieszka\u0144c\u00f3w Wroc\u0142awia, rodzin ofiar i \u015brodowisk piel\u0119gnuj\u0105cych pami\u0119\u0107 o powojennym podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym.<\/p>\n

W miejscu, w kt\u00f3rym przed dziesi\u0119cioleciami w\u0142adza komunistyczna pr\u00f3bowa\u0142a ukry\u0107 \u015blady swoich zbrodni, odb\u0119dzie si\u0119 uroczysty poch\u00f3wek z udzia\u0142em najwy\u017cszych przedstawicieli pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n

Obecno\u015b\u0107 prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego nada ceremonii szczeg\u00f3ln\u0105 rang\u0119 pa\u0144stwow\u0105. B\u0119dzie tak\u017ce wyrazem ci\u0105g\u0142o\u015bci dzia\u0142a\u0144 podejmowanych na rzecz upami\u0119tniania ofiar dw\u00f3ch totalitaryzm\u00f3w i przywracania prawdy o najnowszej historii Polski.<\/p>\n

Nie spos\u00f3b przy tym zapomnie\u0107 o rodzinach, kt\u00f3re przez lata czeka\u0142y na wiadomo\u015bci o swoich bliskich, o spo\u0142ecznikach ratuj\u0105cych groby w czasach komunistycznych oraz o historykach i badaczach, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 odtworzenie los\u00f3w pochowanych na Osobowicach.<\/p>\n

Uroczysty pogrzeb 49 \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych b\u0119dzie przypomnieniem, \u017ce obowi\u0105zek pami\u0119ci o obro\u0144cach wolno\u015bci nie ko\u0144czy si\u0119 wraz z odej\u015bciem ostatnich \u015bwiadk\u00f3w historii. Polska, o kt\u00f3r\u0105 walczyli, ma wobec nich d\u0142ug wdzi\u0119czno\u015bci. Jego sp\u0142acanie rozpoczyna si\u0119 od prawdy, imienia i godnego grobu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po dziesi\u0119cioleciach milczenia, zapomnienia i walki o przywr\u00f3cenie prawdy historycznej bohaterowie polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego doczekaj\u0105 si\u0119 godnego poch\u00f3wku. W \u015brod\u0119, 21 pa\u017adziernika, na Cmentarzu Osobowickim we Wroc\u0142awiu odb\u0119d\u0105 si\u0119 uroczysto\u015bci pogrzebowe 49 \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych, kt\u00f3rzy padli ofiar\u0105 komunistycznych represji. W wydarzeniu we\u017amie udzia\u0142 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki. Ceremonia b\u0119dzie zwie\u0144czeniem wieloletnich stara\u0144 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3299,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"double-sidebar","sidebar":"single-left","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"floatbottom","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_reading_time":"1","post_reading_time_wpm":"250","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"0","show_post_related":"1","show_inline_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"no-crop","single_post_gallery_size":"crop-715"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":"W uroczysto\u015bci we\u017amie udzia\u0142 prezydent Karol Nawrocki"},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[1,34],"tags":[2752,455,43,149,1482,994,2522,85,2753,1530],"coauthors":[77],"class_list":["post-3298","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiadomosci","category-wroclaw","tag-cmentarz-osobowicki","tag-historia-polski","tag-hot-news","tag-ipn","tag-karol-nawrocki","tag-komunizm","tag-krzysztof-szwagrzyk","tag-wroclaw","tag-wroclawska-laczka","tag-zolnierze-niezlomni"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3298","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3298"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3298\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3301,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3298\/revisions\/3301"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3298"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=3298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}