{"id":3337,"date":"2026-10-21T15:30:17","date_gmt":"2026-10-21T13:30:17","guid":{"rendered":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/?p=3337"},"modified":"2026-10-21T18:57:20","modified_gmt":"2026-10-21T16:57:20","slug":"nie-mozemy-zapomniec-49-bohaterow-pochowano-z-honorami-we-wroclawiu-prezydent-nawrocki-oddal-im-hold","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/2026\/10\/21\/nie-mozemy-zapomniec-49-bohaterow-pochowano-z-honorami-we-wroclawiu-prezydent-nawrocki-oddal-im-hold\/","title":{"rendered":"\u201eNie mo\u017cemy zapomnie\u0107\u201d. 49 bohater\u00f3w pochowano z honorami we Wroc\u0142awiu. Prezydent Nawrocki odda\u0142 im ho\u0142d"},"content":{"rendered":"<p><strong>49 trumien, bia\u0142o-czerwone flagi, wojskowa asysta honorowa i przejmuj\u0105ce s\u0142owa o obowi\u0105zku pami\u0119ci. W \u015brod\u0119, 21 pa\u017adziernika, na Cmentarzu Osobowickim we Wroc\u0142awiu odby\u0142 si\u0119 uroczysty pogrzeb \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, kt\u00f3rzy padli ofiar\u0105 komunistycznego terroru. Po dziesi\u0119cioleciach od \u015bmierci doczekali si\u0119 godnego poch\u00f3wku i nale\u017cnego im ho\u0142du ze strony wolnej Rzeczypospolitej. W ceremonii uczestniczy\u0142 prezydent Karol Nawrocki, kt\u00f3ry przypomnia\u0142, \u017ce komuni\u015bci usi\u0142owali odebra\u0107 swoim ofiarom nie tylko \u017cycie, ale r\u00f3wnie\u017c pami\u0119\u0107 o ich po\u015bwi\u0119ceniu. \u2013 Nie mo\u017cemy zapomnie\u0107 \u2013 podkre\u015bli\u0142 prezydent.<\/strong><\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/JRVCDldwUeQ?si=9jAOlR-l6J_5-o18\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p>To by\u0142 jeden z najbardziej poruszaj\u0105cych dni w najnowszej historii Cmentarza Osobowickiego. W miejscu, gdzie komunistyczny aparat represji potajemnie grzeba\u0142 przeciwnik\u00f3w narzuconej Polsce w\u0142adzy, odby\u0142a si\u0119 pa\u0144stwowa ceremonia pogrzebowa 49 \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych.<\/p>\n<p>W kaplicy cmentarnej ustawiono trumny ze szcz\u0105tkami ofiar. Wok\u00f3\u0142 zgromadzili si\u0119 ich bliscy, przedstawiciele w\u0142adz pa\u0144stwowych i samorz\u0105dowych, wojska, Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, \u015brodowisk kombatanckich i organizacji patriotycznych. Nie zabrak\u0142o r\u00f3wnie\u017c m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra przysz\u0142a odda\u0107 ho\u0142d ludziom walcz\u0105cym o woln\u0105 Polsk\u0119.<\/p>\n<p>Uroczysto\u015bci rozpocz\u0119\u0142a Msza \u015awi\u0119ta w intencji ofiar re\u017cimu komunistycznego. Nast\u0119pnie uczestnicy odprowadzili szcz\u0105tki bohater\u00f3w do Kwatery \u017bo\u0142nierzy Niez\u0142omnych, gdzie odby\u0142 si\u0119 ich uroczysty poch\u00f3wek. W wydarzeniu uczestniczy\u0142 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki, dla kt\u00f3rego by\u0142a to pierwsza oficjalna wizyta we Wroc\u0142awiu od obj\u0119cia urz\u0119du.<\/p>\n<p>W swoim przem\u00f3wieniu prezydent Karol Nawrocki przypomnia\u0142 dramatyczne losy tych, kt\u00f3rzy po 1945 roku nie pogodzili si\u0119 z utrat\u0105 suwerenno\u015bci przez Polsk\u0119. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce pochowani na Osobowicach byli nie tylko ofiarami zbrodniczego systemu, lecz przede wszystkim bohaterami walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny.<\/p>\n<p>Prezydent wskaza\u0142, \u017ce totalitaryzm komunistyczny opiera\u0142 si\u0119 na terrorze, k\u0142amstwie i pogardzie dla ludzkiej godno\u015bci. Przypomnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce jego celem by\u0142o nie tylko fizyczne unicestwienie przeciwnik\u00f3w, ale tak\u017ce zniszczenie wszelkich \u015blad\u00f3w ich istnienia. Komunistyczni oprawcy odbierali ludziom \u017cycie, a nast\u0119pnie pr\u00f3bowali pozbawi\u0107 ich nazwisk, grob\u00f3w i miejsca w historii. Zakazuj\u0105c rodzinom godnego po\u017cegnania najbli\u017cszych, usi\u0142owali skaza\u0107 ich na zapomnienie. Karol Nawrocki podkre\u015bli\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna Polska ma moralny obowi\u0105zek przeciwstawi\u0107 si\u0119 temu zamys\u0142owi.<\/p>\n<blockquote><p>Nie wiem, czy potrafimy w naszych sercach i w naszych sumieniach po prostu wybaczy\u0107. Ale jestem pewny, \u017ce nie mo\u017cemy zapomnie\u0107<\/p><\/blockquote>\n<p>\u2013 m\u00f3wi\u0142 prezydent.<\/p>\n<p>S\u0142owa te nada\u0142y uroczysto\u015bci szczeg\u00f3lny wymiar. Nie chodzi\u0142o bowiem wy\u0142\u0105cznie o historyczne wspomnienie wydarze\u0144 sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat, lecz o zobowi\u0105zanie wsp\u00f3\u0142czesnych pokole\u0144 wobec tych, kt\u00f3rzy za wierno\u015b\u0107 Polsce zap\u0142acili najwy\u017csz\u0105 cen\u0119. Prezydent podzi\u0119kowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c rodzinom ofiar, dzia\u0142aczom antykomunistycznej opozycji oraz historykom, w\u015br\u00f3d nich prof. Krzysztofowi Szwagrzykowi, za wieloletni\u0105 walk\u0119 o prawd\u0119 i przywr\u00f3cenie godno\u015bci pomordowanym.<\/p>\n<p>Jednym z najbardziej wzruszaj\u0105cych moment\u00f3w uroczysto\u015bci by\u0142o wyst\u0105pienie Magdaleny Zi\u00f3\u0142kowskiej, prawnuczki pp\u0142k. Ludwika Marsza\u0142ka, pseudonim \u201eZbroja\u201d. Jej pradziadek by\u0142 \u017co\u0142nierzem Armii Krajowej, a po zako\u0144czeniu wojny dzia\u0142a\u0142 w konspiracyjnych strukturach niepodleg\u0142o\u015bciowych, w tym Zrzeszeniu \u201eWolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107\u201d. Zosta\u0142 aresztowany przez komunistyczn\u0105 bezpiek\u0119, poddany brutalnemu \u015bledztwu i skazany na \u015bmier\u0107.<\/p>\n<p>Wyrok wykonano 27 listopada 1948 roku w wi\u0119zieniu przy ulicy Kleczkowskiej we Wroc\u0142awiu. Jego szcz\u0105tki, pierwotnie pochowane na Osobowicach, przeniesiono w 1977 roku do grobowca rodzinnego w Jeleniej G\u00f3rze. Magdalena Zi\u00f3\u0142kowska przypomnia\u0142a, \u017ce za tragicznymi losami \u017co\u0142nierzy podziemia kryj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dramaty ich najbli\u017cszych: osieroconych dzieci, wd\u00f3w i rodzin, kt\u00f3rym przez dziesi\u0119ciolecia odmawiano prawa do prawdy.<\/p>\n<p>M\u00f3wi\u0142a o swojej babci, c\u00f3rce Ludwika Marsza\u0142ka, kt\u00f3ra musia\u0142a dorasta\u0107 bez ojca. Wspomnienia przekazywane w rodzinie sprawi\u0142y, \u017ce historia zamordowanego oficera sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia kolejnych pokole\u0144. W pewnym momencie zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 bezpo\u015brednio do swojego pradziadka:<\/p>\n<blockquote><p>Pradziadku, po tylu latach jeste\u015bmy tutaj.<\/p><\/blockquote>\n<p>W tych prostych s\u0142owach zawiera si\u0119 istota wieloletnich stara\u0144 rodzin ofiar komunizmu. Przez dziesi\u0119ciolecia walczy\u0142y one o co\u015b, co w wolnym pa\u0144stwie powinno by\u0107 oczywiste: prawo do prawdy o losie najbli\u017cszych, zachowania ich dobrego imienia i godnego poch\u00f3wku.<\/p>\n<p>Historia pp\u0142k. Marsza\u0142ka przypomina r\u00f3wnie\u017c, \u017ce komunistyczne represje nie sko\u0144czy\u0142y si\u0119 wraz ze \u015bmierci\u0105 skazanych. Ich nast\u0119pstwa przez pokolenia dotyka\u0142y rodziny, kt\u00f3rym odebrano ojc\u00f3w, m\u0119\u017c\u00f3w i braci.<\/p>\n<p>Po zako\u0144czeniu Mszy \u015awi\u0119tej z kaplicy wyruszy\u0142 uroczysty kondukt pogrzebowy. Na jego czele sz\u0142a wojskowa asysta honorowa, kompanie reprezentacyjne i Orkiestra Reprezentacyjna Wojska Polskiego. Za nimi pod\u0105\u017ca\u0142y poczty sztandarowe oraz \u017co\u0142nierze nios\u0105cy trumny ze szcz\u0105tkami bohater\u00f3w. W dalszej cz\u0119\u015bci konduktu sz\u0142y rodziny ofiar i uczestnicy uroczysto\u015bci, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych widoczne by\u0142y bia\u0142o-czerwone flagi.<\/p>\n<p>Trumny z\u0142o\u017cono w nowej Kwaterze \u017bo\u0142nierzy Niez\u0142omnych na Cmentarzu Osobowickim, na terenie dawnych p\u00f3l wi\u0119ziennych 81A i 120. Ceremoni\u0119 zako\u0144czy\u0142a salwa honorowa oraz z\u0142o\u017cenie wie\u0144c\u00f3w i kwiat\u00f3w. Prezydent Karol Nawrocki odda\u0142 ho\u0142d poleg\u0142ym przed pomnikiem \u201eOfiarom Terroru Komunistycznego 1945\u20131956\u201d.<\/p>\n<p>Nast\u0119pnie do mogi\u0142 podchodzi\u0142y rodziny i bliscy pochowanych, zapalaj\u0105c znicze oraz sk\u0142adaj\u0105c kwiaty. Na cmentarzu rozleg\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c patriotyczne zawo\u0142anie \u201eCze\u015b\u0107 i chwa\u0142a bohaterom!\u201d, za kt\u00f3re prezydent podzi\u0119kowa\u0142 zgromadzonym. W tym miejscu przez wiele lat brakowa\u0142o imiennych grob\u00f3w i wojskowych honor\u00f3w. Teraz, po up\u0142ywie kilkudziesi\u0119ciu lat, \u017co\u0142nierze niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia zostali po\u017cegnani z nale\u017cnym im szacunkiem.<\/p>\n<p>Cmentarz Osobowicki jest jednym z najwa\u017cniejszych miejsc pami\u0119ci o powojennym terrorze komunistycznym w Polsce. W latach 1948\u20131956 na polach wi\u0119ziennych oznaczonych numerami 81A i 120 potajemnie grzebano mi\u0119dzy innymi \u017co\u0142nierzy podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, osoby stracone w wi\u0119zieniu przy ulicy Kleczkowskiej oraz wi\u0119\u017ani\u00f3w zmar\u0142ych przy ulicy S\u0105dowej.<\/p>\n<p>Byli w\u015br\u00f3d nich ludzie, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej walczyli z okupacj\u0105 niemieck\u0105, a po zako\u0144czeniu wojny sprzeciwili si\u0119 podporz\u0105dkowaniu Polski Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu. Dla komunistycznej w\u0142adzy stanowili zagro\u017cenie, poniewa\u017c przypominali o ci\u0105g\u0142o\u015bci niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego i odrzucali narzucony krajowi porz\u0105dek polityczny.<\/p>\n<p>Wielu zosta\u0142o aresztowanych, poddanych brutalnym przes\u0142uchaniom i skazanych w procesach politycznych. Po wykonaniu wyrok\u00f3w ich cia\u0142a trafia\u0142y do nieoznaczonych grob\u00f3w, a rodziny pozbawiano mo\u017cliwo\u015bci godnego po\u017cegnania najbli\u017cszych. Teren ten nazywany jest dzi\u015b \u201eWroc\u0142awsk\u0105 \u0141\u0105czk\u0105\u201d. Jego szczeg\u00f3lne znaczenie wynika z faktu, \u017ce historyczne kwatery wi\u0119zienne zachowa\u0142y si\u0119 w wyj\u0105tkowo dobrym stanie, umo\u017cliwiaj\u0105c p\u00f3\u017aniejsze badania i ekshumacje.<\/p>\n<p>Sta\u0142o si\u0119 tak r\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki determinacji wroc\u0142awskich opozycjonist\u00f3w i spo\u0142ecznik\u00f3w, kt\u00f3rzy jeszcze w czasach PRL sprzeciwiali si\u0119 niszczeniu mogi\u0142 oraz upominali si\u0119 o pami\u0119\u0107 o zamordowanych. To w\u0142a\u015bnie na Osobowicach prof. Krzysztof Szwagrzyk prowadzi\u0142 pionierskie prace poszukiwawcze, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 pocz\u0105tkiem szerszych dzia\u0142a\u0144 na rzecz odnajdywania ofiar komunistycznego terroru w ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n<p>W latach 2024\u20132026 Instytut Pami\u0119ci Narodowej przeprowadzi\u0142 kolejne ekshumacje na dawnych polach wi\u0119ziennych. Prace umo\u017cliwi\u0142y uporz\u0105dkowanie tego miejsca i przygotowanie kwatery wojennej przeznaczonej dla bohater\u00f3w polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego. \u015arodowa ceremonia by\u0142a zwie\u0144czeniem wa\u017cnego etapu tych stara\u0144.<\/p>\n<p>Pogrzeb 49 ofiar komunizmu nie by\u0142 jedynie uroczysto\u015bci\u0105 pa\u0144stwow\u0105 ani kolejnym wydarzeniem upami\u0119tniaj\u0105cym tragiczn\u0105 histori\u0119 XX wieku. Stanowi\u0142 r\u00f3wnie\u017c przypomnienie o obowi\u0105zku, jaki wolna Rzeczpospolita ma wobec ludzi, kt\u00f3rzy nie doczekali odzyskania przez Polsk\u0119 pe\u0142nej suwerenno\u015bci.<\/p>\n<p>Wielu z nich walczy\u0142o najpierw przeciwko niemieckiemu okupantowi, a p\u00f3\u017aniej przeciwko komunistycznemu zniewoleniu. Nie godzili si\u0119 na to, by powojenna Polska by\u0142a pa\u0144stwem zale\u017cnym od obcego mocarstwa. Ich postawa mia\u0142a swoj\u0105 cen\u0119. By\u0142y ni\u0105 wi\u0119zienia, tortury, wyroki \u015bmierci, rozbite rodziny i dziesi\u0119ciolecia wymuszonego milczenia.<\/p>\n<p>Dzisiaj, kiedy Polska mo\u017ce swobodnie oddawa\u0107 im honory, szczeg\u00f3lnego znaczenia nabiera nie tylko przywr\u00f3cenie ich nazwisk i godnych grob\u00f3w, lecz tak\u017ce przekazywanie prawdy historycznej m\u0142odym pokoleniom. Obecno\u015b\u0107 rodzin, kombatant\u00f3w, przedstawicieli wojska, organizacji patriotycznych i m\u0142odzie\u017cy na Cmentarzu Osobowickim pokaza\u0142a, \u017ce pami\u0119\u0107 o \u017bo\u0142nierzach Niez\u0142omnych nie jest wy\u0142\u0105cznie przedmiotem historycznych bada\u0144. Pozostaje \u017cyw\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 polskiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n<p>To r\u00f3wnie\u017c przypomnienie o znaczeniu chrze\u015bcija\u0144skiego obowi\u0105zku godnego pochowania zmar\u0142ych. Ludzie, kt\u00f3rym komunistyczna w\u0142adza odmawia\u0142a nawet tego podstawowego prawa, mogli wreszcie spocz\u0105\u0107 w po\u015bwi\u0119conej ziemi, otoczeni modlitw\u0105 i szacunkiem.<\/p>\n<p>21 pa\u017adziernika 2026 roku we Wroc\u0142awiu symbolicznie zamkn\u0105\u0142 si\u0119 kolejny rozdzia\u0142 historii komunistycznych represji. Ci, kt\u00f3rych zamierzano wymaza\u0107 z pami\u0119ci narodu, doczekali si\u0119 pogrzebu z wojskowymi honorami. A wolna Polska, reprezentowana przez prezydenta Rzeczypospolitej, pochyli\u0142a przed nimi g\u0142ow\u0119.\u00a0 Nie spos\u00f3b cofn\u0105\u0107 cierpienia ich rodzin ani przywr\u00f3ci\u0107 \u017cycia pomordowanym. Mo\u017cna jednak ocali\u0107 prawd\u0119, zachowa\u0107 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 i sprawi\u0107, by ich ofiara pozosta\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 narodowej pami\u0119ci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>49 trumien, bia\u0142o-czerwone flagi, wojskowa asysta honorowa i przejmuj\u0105ce s\u0142owa o obowi\u0105zku pami\u0119ci. W \u015brod\u0119, 21 pa\u017adziernika, na Cmentarzu Osobowickim we Wroc\u0142awiu odby\u0142 si\u0119 uroczysty pogrzeb \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, kt\u00f3rzy padli ofiar\u0105 komunistycznego terroru. Po dziesi\u0119cioleciach od \u015bmierci doczekali si\u0119 godnego poch\u00f3wku i nale\u017cnego im ho\u0142du ze strony wolnej Rzeczypospolitej. W ceremonii [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3347,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"subtitle":"","format":"standard","override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"double-sidebar","sidebar":"single-left","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"floatbottom","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_reading_time":"1","post_reading_time_wpm":"250","post_calculate_word_method":"str_word_count","show_zoom_button":"1","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_popup_post":"1","show_comment_section":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"0","show_post_related":"1","show_inline_post_related":"1"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"no-crop","single_post_gallery_size":"crop-715"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0"},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[1,34],"tags":[2752,455,43,149,1482,2522,2767,2191,85,2753,1530],"coauthors":[77],"class_list":["post-3337","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiadomosci","category-wroclaw","tag-cmentarz-osobowicki","tag-historia-polski","tag-hot-news","tag-ipn","tag-karol-nawrocki","tag-krzysztof-szwagrzyk","tag-ludwik-marszalek","tag-ofiary-komunizmu","tag-wroclaw","tag-wroclawska-laczka","tag-zolnierze-niezlomni"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3337"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3350,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3337\/revisions\/3350"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3337"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawywroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=3337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}