Co oznacza dziś myślenie w kategoriach polskiej racji stanu? Jakie znaczenie dla współczesnej Rzeczypospolitej ma dziedzictwo ludzi, którzy przez dziesięciolecia walczyli o jej niepodległość i suwerenność? Odpowiedzi na te pytania będą poszukiwać uczestnicy III konferencji „Myśleć po polsku”, która odbędzie się w sobotę, 14 listopada, we Wrocławiu. Tegoroczne spotkanie, zatytułowane „Dama i kawalerowie Orderu Orła Białego”, poświęcone zostanie między innymi Kornelowi Morawieckiemu, Stanisławowi Gebhardtowi, Hannie Łukowskiej-Karniej oraz Antoniemu Lenkiewiczowi. Wydarzenie organizuje Instytut Kornela Morawieckiego we współpracy z Zakładem Narodowym im. Ossolińskich, wrocławskim oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej oraz Centrum Historii Zajezdnia.
W sobotę, 14 listopada, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu stanie się miejscem spotkania poświęconego wybitnym postaciom polskiej historii najnowszej. III konferencja „Myśleć po polsku” będzie okazją do przypomnienia sylwetek ludzi, których działalność polityczna, społeczna i niepodległościowa pozostawiła trwały ślad w dziejach Rzeczypospolitej.
Tegoroczna edycja odbędzie się pod hasłem „Dama i kawalerowie Orderu Orła Białego”. Bohaterami wystąpień będą osoby wyróżnione najwyższym polskim odznaczeniem państwowym za szczególne zasługi dla Ojczyzny. Organizatorzy zapowiadają cztery referaty historyczne oraz dyskusję z udziałem prelegentów i publiczności.
Jedną z najważniejszych postaci konferencji będzie Kornel Morawiecki, legendarny założyciel i przywódca Solidarności Walczącej. W 1982 roku, w warunkach stanu wojennego, stworzył organizację, która otwarcie głosiła postulat odzyskania przez Polskę pełnej niepodległości i konsekwentnie sprzeciwiała się komunistycznemu systemowi władzy.
Solidarność Walcząca rozwinęła rozbudowane struktury konspiracyjne, wydawała podziemne czasopisma i organizowała działalność opozycyjną nie tylko na Dolnym Śląsku, ale również w innych regionach kraju. Po 1989 roku Morawiecki pozostawał aktywnym uczestnikiem życia publicznego. W latach 2015–2019 był posłem na Sejm, a podczas inauguracji VIII kadencji pełnił funkcję marszałka seniora.
We wrześniu 2019 roku został odznaczony Orderem Orła Białego. Jego postaci poświęcone będzie wystąpienie dr. Łukasza Kamińskiego, zatytułowane „Romantyk czy realista? Kornel Morawiecki jako polityk”. Referat będzie okazją do spojrzenia na działalność przywódcy Solidarności Walczącej nie tylko przez pryzmat antykomunistycznego oporu, ale również jego poglądów politycznych i wizji niepodległego państwa.
Drugim bohaterem konferencji będzie prof. Stanisław Gebhardt (1928–2025), żołnierz Armii Krajowej, uczestnik Szarych Szeregów, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych oraz wybitny działacz emigracyjny. Po zakończeniu II wojny światowej zaangażował się w działalność polskich środowisk politycznych na uchodźstwie, w szczególności związanych z chrześcijańską demokracją.
Przez wiele lat uczestniczył w pracach międzynarodowych organizacji chadeckich, współpracując z politykami europejskimi i zabiegając o zachowanie polskiej obecności w życiu politycznym wolnego świata. Po powrocie do Ojczyzny związał się z Wrocławiem, gdzie prowadził działalność społeczną i publicystyczną. Był również zaangażowany w upamiętnianie Wojciecha Korfantego.
W 2023 roku prezydent Andrzej Duda uhonorował go Orderem Orła Białego. O jego działalności opowie Sławomir Górski w referacie „Na europejskiej szachownicy. Stanisław Gebhardt (1928–2025) i walka o przyszłość chrześcijańskiej demokracji”. Wystąpienie przypomni jedną z ważnych postaci polskiej myśli politycznej XX wieku, której działalność wykraczała daleko poza granice kraju.
Szczególne miejsce w programie zajmie historia Hanny Łukowskiej-Karniej, jednej z najbliższych współpracownic Kornela Morawieckiego. Urodzona w 1941 roku na Syberii działaczka opozycji antykomunistycznej była jedną ze współorganizatorek Solidarności Walczącej.
Pełniła funkcję łączniczki Morawieckiego, organizowała miejsca jego ukrywania się i pomagała utrzymywać kontakty pomiędzy działaczami podziemia. Jej działalność wymagała odwagi, dyskrecji i umiejętności funkcjonowania w warunkach stałej inwigilacji ze strony komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.
3 maja 2026 roku prezydent Karol Nawrocki odznaczył Hannę Łukowską-Karniej Orderem Orła Białego, doceniając zarówno jej wkład w walkę o wolną Polskę, jak i późniejszą działalność społeczną oraz charytatywną. Jej postać przybliży Paweł Falicki w wystąpieniu „Dama w kapeluszu, czyli as podziemia. Hanna Łukowska-Karniej – wybrane spojrzenia”. Referat będzie okazją do przypomnienia szczególnie ważnej roli kobiet w antykomunistycznym podziemiu, których działalność często pozostawała mniej widoczna niż dokonania przywódców opozycji.
Czwartą postacią, której poświęcono tegoroczną konferencję, będzie Antoni Lenkiewicz, historyk, prawnik, publicysta i jeden z zasłużonych działaczy wrocławskiej opozycji demokratycznej. Przez wiele lat angażował się w działalność społeczną i patriotyczną, a jego biografia związana była zarówno z doświadczeniami antykomunistycznego oporu, jak i walką o zachowanie polskiej pamięci historycznej. Szczególnie ważny okres jego działalności przypadał na początki Solidarności.
W 2022 roku Antoni Lenkiewicz został uhonorowany Orderem Orła Białego. Zmarł w 2026 roku, a jego uroczystości pogrzebowe odbyły się we Wrocławiu. Podczas konferencji Łukasz Sołtysik wygłosi referat „Antoni Lenkiewicz a Solidarność. Wybrane wątki biografii (1980–1981)”. Wystąpienie skoncentruje się na okresie powstawania niezależnego ruchu związkowego oraz działalności Lenkiewicza w czasie, gdy Solidarność stawała się jednym z najważniejszych zjawisk społecznych w powojennej historii Polski.
Konferencja nie będzie poświęcona wyłącznie wydarzeniom historycznym. Ostatnim punktem programu jest dyskusja z udziałem prelegentów oraz publiczności, zatytułowana „Co znaczy dziś myśleć po polsku?”. To pytanie stanowi zarazem główne przesłanie całego cyklu konferencji. Dziedzictwo przedstawionych postaci skłania bowiem do refleksji nad rozumieniem patriotyzmu, odpowiedzialności za państwo i miejsca Polski we współczesnej Europie.
Kornel Morawiecki, Stanisław Gebhardt, Hanna Łukowska-Karniej i Antoni Lenkiewicz reprezentowali różne doświadczenia historyczne oraz środowiska polityczne, ale łączyło ich zaangażowanie na rzecz niepodległej Rzeczypospolitej. Przypomnienie ich biografii może stać się punktem wyjścia do rozmowy o wyzwaniach stojących przed współczesnym państwem polskim oraz znaczeniu politycznego i historycznego dziedzictwa poprzednich pokoleń.
III konferencja „Myśleć po polsku. Dama i kawalerowie Orderu Orła Białego” odbędzie się w sobotę, 14 listopada 2026 roku, w godzinach 10:00–14:00. Miejscem spotkania będzie Zakład Narodowy im. Ossolińskich przy ulicy Szewskiej 37 we Wrocławiu. Organizatorem wydarzenia jest Instytut Kornela Morawieckiego, a partnerami Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Instytut Pamięci Narodowej – Oddział we Wrocławiu oraz Centrum Historii Zajezdnia.
W programie przewidziano cztery wystąpienia historyczne i dyskusję z udziałem publiczności. Konferencja będzie okazją nie tylko do poznania mniej znanych wątków biografii wybitnych Polaków, ale także do zastanowienia się, czego ich postawy i wybory mogą nauczyć współczesne pokolenia. Wydarzenie wpisuje się w listopadowy czas refleksji nad polską niepodległością, stanowiąc przypomnienie, że troska o suwerenność Rzeczypospolitej nie zakończyła się wraz z odzyskaniem wolności w 1918 roku ani z upadkiem komunizmu.
